Η Πράσινη Οπτική για τις Εξορύξεις

Παρεμβάσεις των Οικολόγων Πράσινων

Η αναθεώρηση του μεταλλευτικού κώδικα είναι άμεσα συνδεδεμένη με την προστασία του συντάγματος και την επιταγή για προστασία του περιβάλλοντος

Tags:

???????????????????????????????Δευτέρα 22 Απριλίου, 7:30μμ, «Οικόπολις» Θεσσαλονίκη. Σημαντικά συμπεράσματα από την εκδήλωση των Οικολόγων Πράσινων για την αναγκαιότητα αλλαγής του Μεταλλευτικού Κώδικα

Ιδιαίτερα σημαντικούς προβληματισμούς πυροδότησε η εκδήλωση με θέμα “Η αναγκαιότητα αλλαγής του αποικιοκρατικού Μεταλλευτικού Κώδικα” που οργάνωσε η θεματική ομάδα Περιβάλλοντος και οι Οικολόγοι Πράσινοι νομού Θεσσαλονίκης, τη Δευτέρα 22 Απριλίου. Ο Συντονιστής των Οικολόγων Πράσινων και πρώην ευρωβουλευτής, Μιχάλης Τρεμόπουλος, δήλωσε στο ξεκίνημα της εκδήλωσης για τον Μεταλλευτικό Κώδικα (Μ.Κ.) ότι «είναι ευκαιρία αλλά και πιεστική αναγκαιότητα να ανοίξουμε το θέμα του παρωχημένου αυτού νομοθετήματος και να απαιτήσουμε την αλλαγή του προς μια κατεύθυνση που θα προστατεύει το περιβάλλον και τις τοπικές κοινωνίες». Ο ομότιμος καθηγητής Γεωλογίας του Α.Π.Θ., Σαράντης Δημητριάδης,υποστήριξε ότι «η επεξεργασία για την αλλαγή του Μ.Κ., με κύριο άξονα την καλύτερη προστασία του περιβάλλοντος και της δημόσιας υγείας, αποτελεί ένα απαιτητικό έργο, το οποίο χρειάζεται πολύ χρόνο και δημοκρατικό διάλογο για να ολοκληρωθεί, αλλά κάτι τέτοιο είναι απαραίτητο για μια ευνομούμενη δημοκρατική πολιτεία». Ο Λέκτορας στο Τμήμα Χημικών Μηχανικών της Πολυτεχνικής Σχολής του ΑΠΘ, Γιώργος Τριανταφυλλίδης, εστίασε στη μεταλλουργία χρυσού και υποστήριξε ότι «τα κύρια σημεία που πρέπει να αλλάξουν στον Μ.Κ. είναι: α) η προστασία του περιβάλλοντος και κυρίως των υδροφορέων, β) η περιεκτικότητα σε χρυσό των υπό εξόρυξη εδαφών ή αλλιώς ο χαρακτηρισμός ενός πετρώματος ως «κοίτασμα» και γ) η φορολόγηση των πραγματικών κερδών των μεταλλευτικών εταιρειών». Ο Τόλης Παπαγεωργίου, εκπρόσωποςτου Παρατηρητηρίου Μεταλλευτικών Δραστηριοτήτων, δήλωσε ότι: «Θα υπάρξει μια ακόμη μεγαλύτερη επίθεση για μεταλλεύματα στην ξηρά και στη θάλασσα της χώρας μας, χωρίς να μπορούμε να προφυλαχτούμε από οποιονδήποτε Μ.Κ. Ο μόνος τρόπος είναι να αντισταθούμε τώρα. Το μόνο που έχει μείνει είναι το άρθρο 120 του Συντάγματος, το παλιό 114, που αναφέρει ότι η εφαρμογή του Συντάγματος επαφίεται στον πατριωτισμό των Ελλήνων. Εμείς γι’ αυτό παλεύουμε, για τη δημοκρατία. Να μεταθέσουμε λοιπόν την αλλαγή του Μ.Κ. για πιο ήρεμες εποχές, χωρίς την πίεση των δανειστών μας και τώρα να υποστηρίξουμε την εφαρμογή του Συντάγματος». Η Ελεάννα Ιωαννίδου, νομικός με εξειδίκευση σε θέματα περιβάλλοντος και στέλεχος των Οικολόγων Πράσινων ανέφερε ότι: «Η οποιαδήποτε συζήτηση για τον μεταλλευτικό κώδικα σήμερα οφείλει πρωτίστως να στοχεύσει στον προσδιορισμό, με επιστημονικά κριτήρια, του τι είναι ορυκτός πλούτος, με άλλα λόγια σε ένα αντικειμενικό θεσμικό πλαίσιο για το πότε μια εξόρυξη μπορεί να είναι περιβαλλοντικά και οικονομικά βιώσιμη. Είναι, βέβαια, σαφές ότι στη Χαλκιδική δεν συντρέχουν αυτές οι προϋποθέσεις και αυτός είναι ο λόγο για τον οποίο οι Οικολόγοι Πράσινοι είμαστε κατηγορηματικά αντίθετοι στα υλοποιούμενα σχέδια. Γιατί το περιβάλλον, σε μια δημοκρατία, πρέπει να αντιμετωπίζεται ως θεμέλιο ευημερίας και όχι ως αντικείμενο λεηλασίας».

Οι Οικολόγοι Πράσινοι θεωρούν ότι τα ζητήματα που άπτονται του Μ.Κ. είναι πολύ σημαντικά και συνδέονται όχι μόνο με τη μεταλλευτική πολιτική της Ελλάδας, αλλά και με το αναπτυξιακό πρότυπο που προτίθεται αυτή να ακολουθήσει. Αυτό το αναπτυξιακό πρότυπο βέβαια, σχετίζεται και με τις επιλογές και κατευθύνσεις που ενδέχεται να λάβει στο μέλλον το εγχείρημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και με το κατά πόσο θα είναι εφικτό αυτό να συμβάλει στην μεταστροφή του σημερινού μοντέλου που οδηγεί με όλο και εντατικότερους ρυθμούς στην καταστροφή του πλανήτη. Γι’ αυτό και οι Οικολόγοι Πράσινοι θα συνεχίσουν να θέτουν τα ζητήματα της μεταλλευτικής πολιτικής σε επίπεδο ελληνικού και ευρωπαϊκού κοινοβουλίου, ταυτόχρονα με τις επαφές τους και τη στήριξη σε τοπικά κινήματα προστασίας του περιβάλλοντος.

Πιο αναλυτικά:

Η εκδήλωση ξεκίνησε με χαιρετισμό του Συντονιστή των Οικολόγων Πράσινων και πρώην ευρωβουλευτή, Μιχάλη Τρεμόπουλου, που δεν μπόρεσε να παραστεί για λόγους που έχουν να κάνουν με την ανασυγκρότηση των Οικολόγων Πράσινων: «Σήμερα, βιώνουμε όλοι μας τον οδοστρωτήρα της εξορυκτικής “ανάπτυξης” που θέλουν να επιβάλουν στη χώρα μας ντόπια και ξένα κερδοσκοπικά συμφέροντα, βασιζόμενα στο παρωχημένο και τριτοκοσμικό νομοθετικό πλαίσιο της χώρας. Στη βάση όλων των σχετικών ρυθμίσεων βρίσκεται ο περίφημος Μεταλλευτικός Κώδικας, που είναι σχεδόν ένα λευκό χαρτί που επιτρέπει τα πάντα δωρεάν! Από το 1973 που υιοθετήθηκε, ο κόσμος έχει αλλάξει άρδην, το ίδιο και η κατανόησή μας για τις επιπτώσεις πολλών εξορυκτικών δραστηριοτήτων. Ατυχήματα όπως αυτό στη Μπάϊα Μάρε της Ρουμανίας, το 2000, έχουν κάνει πολλούς να καταλάβουν τους κινδύνους που ενέχουν τέτοιες δραστηριότητες. Για τους λόγους αυτούς, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υιοθέτησε το 2010 ένα ψήφισμα για την απαγόρευση του κυανίου στην εξορυκτική δραστηριότητα, μετά από μια πρωτοβουλία ευρωβουλευτών, στην οποίασυμμετείχα ενεργά και εγώ. Υπενθυμίζω ότι το κυάνιο ήταν ο τοξικός παράγοντας που προκάλεσε την οικολογική καταστροφή στο Δούναβη, κατά το ατύχημα της Μπαϊα Μάρε. Δυστυχώς, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε μια αντιδημοκρατική κίνηση, υπό την πίεση του μεταλλευτικού λόμπυ, δεν υιοθέτησε το συγκεκριμένο ψήφισμα. Ωστόσο, πολλές Ευρωπαϊκές χώρες έχουν υιοθετήσει σχετικές ρυθμίσεις και είχα θέσει επανειλημμένα το θέμα στις πολιτικές δυνάμεις της χώρας, ώστε να προβούν σε μια αντίστοιχη ρύθμιση. Δυστυχώς μέχρι σήμερα δεν έχει γίνει τίποτα».

Στο μήνυμά του ο Μ. Τρεμόπουλος κατέληξε: «Τώρα λοιπόν, που έχουν τεθεί τα θέματα του σκανδαλωδώς χαμηλού τιμήματος πώλησης των Μεταλλείων Κασσάνδρας και των ανύπαρκτων δικαιωμάτων παραχώρησης, των αμφιλεγόμενων μεθόδων όπως το Flashsmelting, αλλά και της απροκάλυπτης διάθεσης για χρήση κυανίου σε σχέδια όπως αυτά του Περάματος Έβρου, όπου ευτυχώς μετά την πάνδημη αντίδραση των εκεί κοινωνιών φαίνεται ότι ματαιώθηκαν, αλλά και τα θέματα των συγκρούσεων χρήσης γης με άλλες ηπιότερες οικονομικές δραστηριότητες και τα θέματα της διαβούλευσης με τις τοπικές κοινωνίες, είναι ευκαιρία αλλά και πιεστική αναγκαιότητα να ανοίξουμε το θέμα του παρωχημένου αυτού νομοθετήματος και να απαιτήσουμε την αλλαγή του προς μια κατεύθυνση που θα προστατεύει το περιβάλλον και τις τοπικές κοινωνίες».

Ο Σαράντης Δημητριάδης, ομότιμος καθηγητής Γεωλογίας του Α.Π.Θ. κατά την ομιλία του αναφέρθηκε στα εξής: «Ο Μ.Κ. αποτελεί έναν κυκεώνα νομοθετικών διατάξεων και έχει ενδιαφέρον το ιστορικό της δημιουργίας του και της μετεξέλιξής του. Η αλλαγή του έπρεπε να είχε γίνει εδώ και καιρό και μάλιστα από την προμετωπίδα του ακόμη που ξεκινά με το “αποφασίζομεν και διατάσσομεν”. Είναι φανερό ότι στη σύνταξή του έπαιξαν καθοριστικό ρόλο οι επιθυμίες του Συνδέσμου Μεταλλευτικών Επιχειρήσεων (ΣΜΕ) και μπορεί να διακρίνει κανείς στη σύνταξή του ακόμα και συγκρούσεις μεταξύ διαφορετικών επιχειρήσεων. Θα ήταν ιδιαίτερα ενδιαφέρον να γίνει μια μελέτη που θα εξετάζει την εξέλιξη των διατάξεων του μεταλλευτικού κώδικα παράλληλα με την ιστορική και κοινωνική εξέλιξη της ελληνικής κοινωνίας.

Το βασικό πρόβλημα του ισχύοντος Μ.Κ. για μένα είναι ότι η εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου τίθεται σε προτεραιότητα σε σχέση με την ακεραιότητα του φυσικού περιβάλλοντος. Στη μικρή και γενικόλογη αναφορά που κάνει ο Μ.Κ. για τα μέτρα προστασίας του περιβάλλοντος και της δημόσιας υγείας, αναφέρει ότι αυτά πρέπει να προστατεύονται στο μέτρο του δυνατού. Η βασική αλλαγή που πρέπει να γίνει λοιπόν επ’ αυτού είναι ότι πρέπει να θεωρηθεί το φυσικό περιβάλλον και η δημόσια υγεία ως ζητήματα τουλάχιστον ισότιμα με την εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου στην αφετηρία οποιασδήποτε συζήτησης, για να μην πω πως πρέπει να τίθενται ως προτεραιότητα.

Τι θεωρώ ως περιβάλλον: Την υπέργεια γεωμορφολογία μαζί με τη φυσική βλάστηση και πανίδα, μαζί με τα υπέργεια υδάτινα συστήματα και τις ακτές ή τις όχθες τους, μαζί με τις ιδιαίτερης αισθητικής ή ιστορικής αξίας ανθρωπογενείς διαμορφώσεις και κατασκευές, μαζί με τα υπόγεια νερά και μαζί με τις καλλιεργούμενες εκτάσεις. Τι θεωρώ ως δημόσια υγεία: τη διαμόρφωση και διατήρηση συνθηκών υγιεινής και ασφαλούς διαβίωσης, χωρίς παθογόνες επιβαρύνσεις. Αυτά τα τελευταία ασφαλώς εντάσσονται στο περιβάλλον με την ευρύτερή του έννοια. Άρα, περιβάλλον και δημόσια υγεία θα πρέπει να θεωρούνται ως ένα αδιάσπαστο σύνολο.

Το περιβάλλον δεν είναι κάτι άνευ οικονομικής αξίας. Είναι καθαυτό και κατεξοχήν οικονομικός παράγοντας πρώτης τάξεως. Θα πρέπει λοιπόν να αποτιμάται δεόντως με οικονομικά κριτήρια γιατί είναι κυρίαρχο οικονομο-παραγωγικό στοιχείο, ιδίως στη χώρα μας που έχει την τύχη να διαθέτει συμπυκνωμένη και πολυποίκιλη περιβαλλοντική αξία σε πολλές μικρές εκτάσεις της. Αυτά είναι πράγματα που έμεναν εκτός συζήτησης μέχρι τώρα και η υπεράσπιση του περιβάλλοντος εθεωρείτο κάτι που αντιστρατεύεται το οικονομικό όφελος από την εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου, ο οποίος εθεωρείτο το κατεξοχήν αγαθό με οικονομικό αντίκρυσμα. Αυτό δεν ισχύει στις περισσότερες των περιπτώσεων, ιδιαίτερα στη χώρα μας. Βέβαια είναι δύσκολο να αποτιμηθεί σε χρήμα η αξία του περιβάλλοντος. Πόση αξία έχει σε χρήμα η διατήρηση ακέραιου ενός βουνού, του Κάκαβου ας πούμε, ώστε να μπει στη ζυγαριά της συγκριτικής αξιολόγησης σε σχέση με την αξία των μεταλλευμάτων που θα εξορυχθούν από αυτό καταστρέφοντάς το; Για κάποιους όχι μεγάλη, για κάποιους όμως ανεκτίμητη.

Ένα άλλο ζήτημα είναι η δημόσια διαβούλευση. Θα πρέπει να προβλέπονται ολοκληρωμένες διαδικασίες δημόσιας διαβούλευσης με τις τοπικές κοινωνίες, οι οποίες να είναι κατοχυρωμένες θεσμικά, με υποχρεωτικό χαρακτήρα, σε πρώιμο στάδιο, χωρίς την εμπλοκή των ενδιαφερόμενων μεταλλευτικών εταιρειών. Θα πρέπει να υπάρχει πρόβλεψη εν ανάγκη και για τοπικό δημοψήφισμα, ώστε να αισθάνεται η τοπική κοινωνία ότι έχει λόγο στη λήψη των αποφάσεων και δεν είναι οι εταιρείες εκείνες που κινούν αποκλειστικά τα νήματα. Έκανα μια μικρή αναζήτηση για το αν υπάρχει κάποια ανάλυση ή κάποια μονογραφία σχετική με τον Μ.Κ. Δεν βρήκα τίποτα. Και αυτό είναι ένα ακόμη κακό σημάδι για το ότι για αυτά τα θέματα το λόγο έχουν μόνο οι ενδιαφερόμενες εταιρείες.

Τέλος, ας μου επιτραπεί να αναφερθώ ως παράδειγμα και στην περιοχή του Κιλκίς, την οποία γνωρίζω λίγο καλύτερα. Στις εκεί μεταλλοφόρες περιοχές, που αποτελούν δημόσιο μεταλλευτικό χώρο, οι κάτοικοι είναι όλοι πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία και έχουν ανταλλάξιμες ιδιοκτησίες. Εάν προχωρήσουν τα σχέδια εξορύξεων ενδέχεται να προκύψουν θέματα αναγκαστικών απαλλοτριώσεων, όπως προβλέπει ο Μ.Κ. Ωστόσο, δημόσιο χρήμα γι’ αυτό το σκοπό δεν υπάρχει, καθώς το ταμείο αποκαταστάσεως προσφύγων καταργήθηκε επί κυβέρνησης Σημίτη και τα χρήματα πήγαν για να καλύψουν διάφορα κενά του προϋπολογισμού. Οπότε προκύπτει ένα μεγάλο ερωτηματικό για τις περιουσίες χιλιάδων συμπολιτών μας.

Καταλήγω λοιπόν στο ότι η επεξεργασία για την αλλαγή του Μ.Κ. αποτελεί ένα απαιτητικό έργο, το οποίο χρειάζεται πολύ χρόνο και δημοκρατικό διάλογο για να ολοκληρωθεί, αλλά κάτι τέτοιο είναι απαραίτητο για μια ευνομούμενη δημοκρατική πολιτεία».

Ο Γιώργος Τριανταφυλλίδης, μηχανικός μεταλλείων, μεταλλουργός, Επίκουρος Καθηγητής στο Τμήμα Χημικών Μηχανικών της Πολυτεχνικής Σχολής του ΑΠΘ εστίασε στη μεταλλουργία χρυσού. «Αυτή τη στιγμή γίνεται ολομέτωπη επίθεση σε όλη τη Β. Ελλάδα. Όλες αυτές οι κινήσεις βέβαια είχαν αναφερθεί εδώ και 15 χρόνια σε ημερίδες και υπήρχε συγκεκριμένο σχέδιο. Θα προσθέσω στα όσα είπε ο κ. Δημητριάδης ότι ο Μ.Κ. προτάσσει την αρχή του οικονομικού οφέλους πάνω από όλα. Τα περιβαλλοντικά ζητήματα πράγματι τίθενται σε δεύτερη μοίρα. Για να αλλάξει αυτό, ένα από τα θέματα που θεωρώ ως μεγάλης σημασίας είναι το να τεθεί συγκεκριμένο όριο περιεκτικότητας των υπό εξόρυξη εδαφών σε χρυσό, κάτω από το οποίο να απαγορεύεται η εκμετάλλευση. Τα επιχειρήματα για κάτι τέτοιο έχουν να κάνουν όχι μόνο με τη χρήση του τοξικού κυανίου για την εκχύλιση του χρυσού, που είναι και η συνηθέστερη μέθοδος, αλλά και με την καταστροφή μεγάλων εκτάσεων γης (και των οικοσυστημάτων τους) για λίγες ουγγιές χρυσού και τη μετατροπή των εδαφών και των πετρωμάτων σε λεπτόκοκκη σκόνη μετά την επεξεργασία λιθοτρίβησης και εκχύλισης. Αυτή η σκόνη όπου και να αποτεθεί μετά, ακόμη και σε παλιές στοές για την αναγόμωσή τους, θα μετατραπεί σταδιακά σε ένα αδιαπέραστο συμπαγές τείχος που θα εξαφανίσει το σύστημα διαπερατότητας των υπόγειων υδροφορέων, με αποτέλεσμα οι συγκεκριμένες περιοχές να πάψουν να λειτουργούν ως πηγές νερού. Εκτός από το γεγονός της καταστροφής υδροφορέων σε ορεινούς όγκους με την υγρή λειοτρίβηση των πετρωμάτων τους και την εναπόθεση του υλικού στη διαδικασία λιθογόμωσης σε ξηρό περιβάλλον αποστράγγισης (πχ Κάκκαβος), το προκύπτον υλικό θα είναι πρακτικά αδιαπέραστο από το νερό λόγω συμπύκνωσής του επί τόπου λόγω του ιδίου βάρους του. Αυτή η καταστροφική προοπτική λοιπόν πρέπει να σταματήσει όχι στο στάδιο της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, αλλά πριν την αδειοδότηση, με ρητή απαγόρευση στον Μ.Κ. Περιεκτικότητες μικρότερες από τη μέση τιμή του φλοιού της γης (π.χ. λιγότερο από ένα γραμμάριο χρυσού σε έναν τόνο εξορυκτικών υλικών) θα πρέπει να θεωρηθούν απαγορευτικές για εκμετάλλευση. Πετρώματα που περιέχουνppmμετάλλων δεν πρέπει να χαρακτηρίζονται ως «κοιτάσματα». Εφαρμογή εκχύλισης με κυάνιο σ’ αυτά συνεπάγεται την αφαίρεση πλέον του 90% των περιεχομένων μετάλλων από το οικοσύστημα. Αυτά ΕΙΝΑΙ ΕΝΑΛΛΑΞΙΜΑ στο νερό άρα θα επέλθει ραγδαία και μη αντιστρεπτή υποβάθμιση της ποιότητάς του.

Ένα άλλο ζήτημα είναι αυτό της παράκαμψης των κερδών των εταιρειών. Το να προβλέπονται μισθώματα βέβαια για το δημόσιο είναι κάτι απόλυτα λογικά και αποδεκτό, αλλά η απόδοση αυτών είναι μικρή. Το ζήτημα είναι η φορολόγηση των υπέρογκων κερδών που αποκομίζουν οι μεταλλευτικές εταιρείες, τα οποία ωστόσο διοχετεύουν σε εξωχώριες εταιρείες όπου δεν μπορούν να φορολογηθούν ή προκύπτουν από την πώληση του χρυσού σε μορφή dore, η τιμή του οποίου καθορίζεται από ένα περίεργο χρηματοπιστωτικό σύστημα, το οποίο ορίζει διάφοραpenalties που μειώνουν τις τιμές, με αποτέλεσμα να μην μένει τίποτε σημαντικό για να φορολογηθεί. Και αυτό είναι κάτι ακόμη που πρέπει να αλλάξει».

Ο Τόλης Παπαγεωργίου, εκπρόσωπος Παρατηρητηρίου Μεταλλευτικών Δραστηριοτήτων, δήλωσε κατά την ομιλία του: «Ακόμη και η γλώσσα στην οποία είναι γραμμένος ο Μ.Κ., αυτή η ιδιόμορφη καθαρεύουσα της Χούντας, χρειάζεται αλλαγή. Αλλά το ζήτημα δεν είναι πλέον η αλλαγή του Μ.Κ. Σήμερα δεν υπάρχει Μ.Κ.! Όπως κάποτε υπήρχε ΣτΕ και τώρα δεν υπάρχει ούτε και αυτό! Το πρώτο δείγμα της στροφής του ΣτΕ ήταν η δήλωση του Προέδρου, κ. Μενουδάκου, ότι η περιβαλλοντική νομολογία του ΣτΕ πρέπει να γίνει πιο ευέλικτη ενόψει της οικονομικής κρίσης! Αυτή η στροφή κορυφώθηκε με την πρόσφατη απόφαση του πάλαι ποτέ Ε’ Τμήματος του ΣτΕ για το Περιβάλλον, η οποία δεν βρήκε ούτε ένα ψεγάδι στην Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) της Ελληνικός Χρυσός, εναντίον της οποίας είχαν προσφύγει κάτοικοι της Χαλκιδικής.

Το άρθρο 85α και β του Μ.Κ. αναφέρεται στη μεταλλουργία. Για να αυξήσει τα κέρδη του δημοσίου, ο Μ.Κ. προέβλεπε μικρότερα μισθώματα για εκμεταλλεύσεις που επεξεργάζονται το μετάλλευμα, ενθαρρύνοντας με αυτόν τον τρόπο τη δημιουργία μεταλλουργίας και δημιουργώντας προσδοκίες εσόδων από τις καλύτερες τιμές πώλησης του επεξεργασμένου μεταλλεύματος. Όμως η εταιρεία το κατήργησε και αυτό, καθώς για τα 8 πρώτα χρόνια τουλάχιστον θα παράγει με ελάχιστη επεξεργασία και χωρίς μεταλλουργία ένα συμπύκνωμα μετάλλων, το οποίο και θα εξάγει (πιθανότατα στην Κίνα) για περαιτέρω επεξεργασία σε δικές της εγκαταστάσεις, αποφεύγοντας έτσι να φορολογηθεί. Αυτό αποτελεί μια τεράστια κομπίνα που διέλαθε της προσοχής του ΣτΕ, αν και το επισημάναμε. Το ενδιαφέρον είναι ότι το επισήμανε και η αρμόδια Υπηρεσία του Υπ. Περιβάλλοντος, με έγγραφό της. Και αυτό όμως το προσπέρασε το ΣτΕ. Ο Μ.Κ. λοιπόν, στα σημαντικότερα άρθρα του έχει καταργηθεί από το ΣτΕ!

Η μεταλλειοκτησία διακρίνεται στους δημόσιους και στους ιδιωτικούς μεταλλευτικούς χώρους. Από τους ιδιωτικούς το δημόσιο εισπράττει μηδενικά royalties. Από τους δημόσιους εισπράττει μόνο 1,5 εκατομμύριο ευρώ το χρόνο, ποσό που διπλασιάστηκε με τον πρόσφατο νόμο 4042/12. Το μεγαλύτερο μέρος της χώρας μας και ιδιαίτερα η Β. Ελλάδα, έχει μεταλλοφορία, αλλά όλα τα δικαιώματα κατοχυρώνονται στον μεταλλειοκτήτη και ελάχιστα στον ιδιοκτήτη της επιφάνειας του εδάφους. Κατά τον Μ.Κ., ο αρμόδιος υπουργός δύναται να καταργήσει οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα εντός μιας μεταλλευτικής περιοχής. Αν έχετε κτίσει ένα σπιτάκι και ο μεταλλειοκτήτης το γκρεμίσει, ο Μ.Κ. στο άρθρο 142 λέει ότι ουδεμία οφείλεται αποζημίωση, με την αιτιολογία ότι ο ενδιαφερόμενος θα έπρεπε να ξέρει ότι σε μια μεταλλευτική περιοχή δεν έχει δικαιώματα.

Όταν κάποιος πάρει άδεια μεταλλευτικής έρευνας και ανακαλύψει μεταλλεύματα και εξασφαλίσει την οριστική παραχώρηση, τότε από ερευνητής μετατρέπεται σε μεταλλειοκτήτης. Στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όλα αυτά γίνονται πιο προβληματικά. Η Ε.Ε. δεν έχει μεγάλα κοιτάσματα σε μεταλλεύματα, ενώ οι δυνατότητες εισαγωγής έχουν μειωθεί δραστικά λόγω του ανταγωνισμού από χώρες όπως η Κίνα και η Ινδία. Οι Σκανδιναβικές χώρες έχουν κάποια κοιτάσματα υπό εκμετάλλευση σε περιοχές με ακραίες συνθήκες, αλλά η Ελλάδα έχει πολλές ορυκτές πρώτες ύλες (ΟΠΥ), οι οποίες είναι διάχυτες σε μεγάλες εκτάσεις. Με την κατανάλωση να έχει φτάσει στα ύψη, αυτά τα ορυκτά έχουν γίνει πλέον δυσεύρετα και οι τιμές έχουν εκτοξευτεί.Γι’ αυτό και διάφοροι τσιγγάνοι και άλλοι οδηγούνται σε κλοπή χαλκού από καλώδια ρεύματος ή εγκαταστάσεις της ΔΕΗ και του ΟΣΕ. Σε ορισμένες περιοχές της Ελλάδας, το κύριο μετάλλευμα είναι ο χαλκός και ο χρυσός είναι μάλλον παραπροϊόν του. Η ιδιαιτερότητα των κοιτασμάτων χαλκού είναι ότι διαποτίζουν το έδαφος. Για να τον εκμεταλλευτεί κάποια εταιρεία πρέπει να επεξεργαστεί όλο το έδαφος στο οποίο αυτός περιέχεται. Οι τιμές που δήλωσε η Ελληνικός Χρυσός στην ΜΠΕ για το χρυσό και το χαλκό είναι παραπλανητικές, αλλά δεν έτυχαν κάποιου σχολιασμού από το ΣτΕ, παρά μόνον αποδοχής. Οι τιμές αυτές είναι σαφέστατα υποεκτιμημένες, καθώς είναι συνήθης η πρακτική των εταιρειών να δηλώνουν χαμηλότερες τιμές στις εκτιμήσεις τους, ώστε μόλις πάρουν τις απαραίτητες εγκρίσεις να δηλώνουν στους μετόχους τους και στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ότι οι πραγματικές τιμές είναι πολύ μεγαλύτερες και έτσι να παίζουν ένα επαίσχυντο κερδοσκοπικό παιχνίδι.

Όποιο άρθρο του Μ.Κ. δεν συμφέρει τις εταιρείες, αυτό καταργείται αυτόματα. Αυτό συνέβη και με τα συμπυκνώματα που υποδείξαμε στο ΣτΕ. Το ίδιο έγινε και με τα υπολείμματα χρυσού που υπήρχαν στα απόβλητα της παλιάς εξορυκτικής δραστηριότητας που είχαν αποτεθεί στις λίμνες τελμάτων της Ολυμπιάδας. Ήταν ένα σημαντικότατο ποσό που το καρπώθηκε αφορολόγητο η εταιρεία. Ακόμη και ν’ αλλάξει λοιπόν ο Μ.Κ. δεν θα αλλάξει τίποτε. Μεταλλεύματα υπάρχουν παντού στην Ελλάδα. Αλλά τώρα υπάρχουν και σπάνιες γαίες, ιδίως στις  θαλάσσιες εκτάσεις των εκβολών των ποταμών της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης. Η Κίνα έχει πάψει να εξάγει τα σημαντικά κοιτάσματα σπάνιων γαιών που έχουν βρεθεί στο έδαφός της και τα χρησιμοποιεί μόνο για τα δικά της προϊόντα υψηλής τεχνολογίας (κυρίως κινητής τηλεφωνίας). Άρα η ευρωπαϊκή λύση θα είναι και πάλι η Ελλάδα! Θα υπάρξει λοιπόν μια ακόμη μεγαλύτερη επίθεση για την ξηρά και τη θάλασσα της χώρας μας, χωρίς να μπορούμε να προφυλαχτούμε από οποιονδήποτε Μ.Κ. Ο μόνος τρόπος είναι να αντισταθούμε τώρα. Το μόνο που έχει μείνει είναι το άρθρο 120 του Συντάγματος, το παλιό 114, που αναφέρει ότι η εφαρμογή του Συντάγματος επαφίεται στον πατριωτισμό των Ελλήνων. Εμείς γι’ αυτό παλεύουμε, για τη δημοκρατία. Να μεταθέσουμε λοιπόν την αλλαγή του Μ.Κ. για πιο ήρεμες εποχές, χωρίς την πίεση των δανειστών μας και τώρα να υποστηρίξουμε την εφαρμογή του Συντάγματος».

Η Ελεάννα Ιωαννίδου, νομικός με εξειδίκευση σε θέματα περιβάλλοντος και στέλεχος των Οικολόγων Πράσινων ανέφερε ότι: «Δεν είναι τυχαίο ότι διαχρονικά στην Ελλάδα, κάθε φορά, όπου ξεσπούσε μια κρίση, κοινωνική, οικονομική ή θεσμική, ο ορυκτός πλούτος προβαλλόταν σαν Μάννα εξ ουρανού που θα συντελούσε στη δημιουργία μιας ισχυρής και εύρωστης Ελλάδας. Ο μεταλλευτικός κώδικας που ισχύει σήμερα θεσπίστηκε στην προσπάθεια της χούντας αφενός να δώσει μια σαφή κατεύθυνση της οικονομίας στην λεηλασία των φυσικών πόρων της χώρας και αφετέρου να προσελκύσει χρηματοδότες που θα έπαιρναν πάρα πολλά και θα έδιναν σε αντάλλαγμα πολύ λίγα. Γι αυτό, άλλωστε, ο μεταλλευτικός κώδικας αφήνει τεράστια περιθώρια διακριτικής ευχέρειας στην εξουσία να κρίνει τι αποτελεί ορυκτό και να παραχωρεί δικαιώματα επί του εδάφους και του υπεδάφους κατά το δοκούν.

Η στροφή του ΣτΕ, όπως την έχω παρακολουθήσει κι εγώ τα τελευταία χρόνια, είναι πραγματικά θεαματική, αλλά έχει ξανασυμβεί κατά την περίοδο των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004. Και τότε είχε γίνει μια ανάλογη στάθμιση υπέρ των αθλητικών εγκαταστάσεων, ώστε να κάμπτεται η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος. Το κωπηλατοδρόμιο που κατασκευάστηκε στο Σκοινιά και σήμερα βέβαια είναι εντελώς εγκαταλειμμένο, είναι από τα πιο κραυγαλέα παραδείγματα. Αλλά και η όλη οικονομική διαχείριση των αγώνων αποδείχτηκε ολέθρια για την μετέπειτα εξέλιξη της οικονομικής κρίσης που βιώνουμε σήμερα. Και τότε το ΣτΕ αρνήθηκε το ρόλο του ως προστάτη του περιβάλλοντος ως έννομο αγαθό και ως προστάτη του Συντάγματος. Ο ίδιος ο κ. Μενουδάκος, ο σημερινός Πρόεδρος του ΣτΕ, υποστήριξε ότι σε έκτακτες συνθήκες πρέπει να γίνεται πιο εύκαμπτη η εφαρμογή του Συντάγματος και όχι πιο αυστηρή!

Δεν ξέρω αν είναι καλή στιγμή για να τεθεί θέμα αλλαγής του Μ.Κ., αλλά το θέμα είναι ο νέος Μ.Κ. να μην αναθεωρηθεί στο πλαίσιο της δανειοληπτικής ικανότητας της χώρας, αλλά στο πλαίσιο της αειφορίας του περιβάλλοντός της. Επίσης, μου άρεσε πολύ η πρόταση του κ. Τριανταφυλλίδη για να ορίσουμε ουσιαστικά και πάλι το τι σημαίνει ορυκτός πλούτος. Όσον αφορά τα ιδιοκτησιακά ζητήματα, πρέπει να επαναδιεκδικήσουμε ως χώρα την ελληνική γη. Η κατάπτυστη απόφαση του ΣτΕ για την ΜΠΕ της Ελληνικός Χρυσός ξεκινά λέγοντας ότι ο ορυκτός πλούτος αποτελεί την πρώτη εθνική προτεραιότητα αυτή τη στιγμή. Γι’ αυτό λοιπόν, πρέπει να τεθούν πολλοί περισσότεροι περιορισμοί στη μεταλλευτική δραστηριότητα, για να μην θυσιάσουμε στην κρίση και το περιβάλλον. Σχετικά με το εισπρακτικό ζήτημα, αν θεσπιστούν διατάξεις για συγκεκριμένα ποσοστά φορολόγησης των κερδών, τότε πρέπει να επαναπροσδιοριστεί το εάν είναι βιώσιμα τα έργα.

Η οποιαδήποτε συζήτηση για τον μεταλλευτικό κώδικα σήμερα οφείλει πρωτίστως να στοχεύσει στον προσδιορισμό, με επιστημονικά κριτήρια, του τι είναι ορυκτός πλούτος, με άλλα λόγια σε ένα αντικειμενικό θεσμικό πλαίσιο για το πότε μια εξόρυξη μπορεί να είναι περιβαλλοντικά και οικονομικά βιώσιμη. Είναι, βέβαια, σαφές ότι στη Χαλκιδική δεν συντρέχουν αυτές οι προϋποθέσεις και αυτός είναι ο λόγο για τον οποίο οι Οικολόγοι Πράσινοι είμαστε κατηγορηματικά αντίθετοι στα υλοποιούμενα σχέδια. Γιατί το περιβάλλον, σε μια δημοκρατία, πρέπει να αντιμετωπίζεται ως θεμέλιο ευημερίας και όχι ως αντικείμενο λεηλασίας».

Στη συζήτηση που ακολούθησε, τέθηκε και το θέμα του νέου χωροταξικού σχεδιασμού, με τον οποίο σφίγγει πολύ περισσότερο ο κλοιός εις βάρος του περιβάλλοντος, ενώ ο Μ.Κ. απομένει ως ένα απαρχαιωμένο νομοθέτημα, στο οποίο ελάχιστοι πλέον δίνουν σημασία, μέσα στην απαξίωσή του. Ωστόσο, αναφέρθηκε ότι στα τοπικά χωροταξικά που βρίσκονται τώρα σε διαδικασία διαβούλευσης, παραμένει μια αμυδρή ευκαιρία πίεσης για υιοθέτηση περιορισμών, ενώ υπάρχει και η υποχρέωση από την πλευρά της διοίκησης να δικαιολογήσει τυχόν απόρριψη των προτάσεων που θα υποβληθούν. Επίσης, τέθηκε το θέμα της πτώσης της τιμής του χρυσού και της περίπτωσης να γίνει ασύμφορη η επένδυση, όπως και το θέμα των επαγγελμάτων στην περιοχή της Χαλκιδικής που θα χαθούν σε περίπτωση που προχωρήσει η επένδυση. Αναφέρθηκε ότι η εταιρεία έχει καταθέσει εγγυητική επιστολή 50 εκατομμυρίων ευρώ, τα οποία θεωρούνται ψίχουλα για το ενδεχόμενο που πάει κάτι στραβά και φύγει η εταιρεία χωρίς να αποκαταστήσει το περιβάλλον της περιοχής. Ακόμη, αμφισβητήθηκε ο τρόπος που εκτιμούν το δημόσιο συμφέρον πολλές αρμόδιες υπηρεσίες, αλλά και το γεγονός ότι ακόμη και το καθεστώς προστασίας Εθνικών Δρυμών παρακάμπτεται μπροστά στις όποιες μεταλλευτικές δραστηριότητες. Τέλος, ενδιαφέρουσα ήταν και η πρόταση να επιβάλεται πριν από κάθε αδειοδότηση η διεξαγωγή μιας μελέτης κόστους – οφέλους από ανεξάρτητη αρχή ή εταιρεία, η οποία θα εξετάζει ένα ευρύ φάσμα παραγόντων και ιδιαίτερα εκείνους που σχετίζονται περισσότερο με το περιβάλλον και συνήθως παραβλέπονται από μελέτες όπως αυτή της Ελληνικός Χρυσός.

Στη συζήτηση συμμετείχε η εκπρόσωπος τύπου των Οικολόγων Πράσινων, Βάσω Νάκου, ο πρώην Περιφερειακός Σύμβουλος Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, Θανάσης Μακρής, Πανεπιστημιακοί όπως ο Καθηγητής Εδαφολογίας της Γεωπονικής Σχολής του ΑΠΘ, Κυριάκος Παναγιωτόπουλος και ο Αναπληρωτής Καθηγητής Πυρηνικής Φυσικής του ΑΠΘ, Χρήστος Ελευθεριάδης, μέλη επιτροπών αγώνα από τη Θράκη, το Κιλκίς, τη Φθιώτιδα και τη Β. Εύβοια και πολλοί φίλοι των Οικολόγων Πράσινων.

Χρήσιμες πηγές:

Το κείμενο του Μεταλλευτικού Κώδικα, όπως υιοθετήθηκε το 1973:

http://www.ndf.gr/el/law/law/finish/1%E2%80%94/3-210%E2%80%9335101973.html

Συμπληρωματική νομοθεσία και διορθωτικές διατάξεις:

http://www.elinyae.gr/el/keywords.jsp?keyword=477

Ο νόμος 4042/12, ο οποίος στο άρθρο 63 αναθεωρεί τα δικαιώματα μεταλλειοκτησίας:

http://www.michanikos.gr/files/file/364-%CE%9D404212-%CE%A6%CE%95%CE%9A-24-%CE%9113-2-2012-%CE%A0%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CF%80%CF%81%CE%BF%CF%83%CF%84%CE%B1%CF%83%CE%AF%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%B9%CE%B2%CE%AC%CE%BB%CE%BB%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%BF/

Άρθρο του Τ. Τέλλογλου στην Καθημερινή (25/3/2013) για την πρόσφατη απόπειρα αναθεώρησης του μεταλλευτικού κώδικα :

http://portal.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathbreak_1_25/03/2013_489728

Εθνική πολιτική για την αξιοποίηση του ορυκτού πλούτου:

http://www.opengov.gr/minenv/wp-content/uploads/downloads/2011/08/ethiniki_metalleftiki_politiki.pdf

Leave a reply